70 lat po zburzeniu bielskiej synagogi

wrzesień - grudzień 2009 roku


Achiwalne zdjęcia synagogi w Bielsku na fasadzie Galerii Bielskiej BWA, 2009, fot. K. Morcinek

Dwa wielkoformatowe wydruki archiwalnych zdjęć dawnej synagogi w Bielsku zostały powieszone na fasadzie Galerii Bielskiej BWA od strony ul. 3 Maja w Bielsku-Białej. Jedno przedstawia widok synagogi z początku XX wieku, drugie - z września 1939 roku, gdy gmach świątyni żydowskiej został zniszczony przez Niemców.

Synagoga w Bielsku istniała do 1939 roku. Zbudowana według projektu Ludwika Schöne i Karola Korna, była wierną kopią synagogi w Szombathely na Węgrzech. O istnieniu świątyni pomiędzy dzisiejszymi ulicami 3 Maja i Adama Mickiewicza w Bielsku-Białej świadczy pamiątkowa tablica na ścianie Galerii Bielskiej BWA, informująca, iż Dom Modlitwy Żydowskiej stał tu w latach 1881-1939 (tablicę odsłonięto 5 września 1991 roku). Galeria Bielska BWA usytuowana jest dokładnie w miejscu dawnej synagogi - w 1960 roku powstał w tym miejscu niewielki Pawilon Plastyków,
który w 1989 roku został rozbudowany i zmodernizowany. Synagoga ta została zniszczona, podobnie jak dwie świątynie żydowskie w sąsiedniej Białej.

 

Archiwalne zdjęcia synagogi na fasadzie Galerii Bielskiej BWA, 2009, fot. K. Morcinek

 

W połowie września 1939 roku miejscowi Niemcy sprowadzili materiały łatwopalne i wybuchowe, podkładając je pod Żydowski Dom Ludowy im. Chaima Bialika w Bielsku oraz trzy świątynie: synagogę postępową w Bielsku przy ul. 3 Maja, synagogę postępową w Białej przy ul. Krakowskiej
i synagogę ortodoksyjną "Ahawas Tora" w Białej przy ul. Szpitalnej. Pod płonące budynki nie dopuścili straży pożarnych. W miejscu spalonego Żydowskiego Domu Ludowego z łaźnią, salą teatralną i gimnastyczną po wyremontowaniu urządzono składy (obecnie mieści się tu Teatr Lalek "Banialuka"), a zamiast synagogi w Bielsku urządzono basen przeciwpożarowy
- przypomina Jacek Proszyk, historyk z Bielska-Białej.

 

Synagoga w Bielsku, widok z pierwszej dekady XX w. arch. Gminy Wyznaniowej Żydowskiej

Jacek Proszyk zaznacza jednocześnie, iż relacje dotyczące daty spalenia synagog różnią się od siebie, źródła podają daty 13, 14 lub 15 września 1939 roku. Spaloną synagogę Niemcy wkrótce zniszczyli doszczętnie. Wojnę przetrwały tylko fundamenty. Upamiętnieniem tego wydarzenia sprzed 70. laty będzie umieszczenie na fasadzie Galerii Bielskiej BWA od strony ul. 3 Maja wielkoformatowych wydruków archiwalnych zdjęć bielskiej synagogi, zarówno z okresu jej architektonicznej świetności,
jak i ruiny. Zdjęcia pochodzą z archiwów Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Bielsku-Białej oraz Jacka Proszyka, współorganizatorów przedsięwzięcia.

 

 Synagoga w Bielsku, widok z pierwszej dekady XX w., arch. GWŻ

 

Synagoga w Bielsku, początek XX w., arch. Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Bielsku-Białej

 

Synagoga w Bielsku, ok. 1900 r., litografia barwiona, ze zbiorów Krzysztofa Raczka


Spotkanie autorskie z Jackiem Proszykiem
"O synagogach, modlitwach i ceremoniach oraz życiu społeczności żydowskiej w Bielsku i Białej"

3 grudnia 2009 roku o godz. 17.00
Wstęp wolny.

 

SEBASTIAN KROK
laureatem Grand Prix
______________________

Miejsca ekspozycji:

● Galeria Bielska BWA
● Willa Teodora Sixta
(ul. Adama Mickiewicza 24)

Na wystawę wstęp wolny
_________________________

Warsztaty malarskie prowadzone przez uczestników BJ 2017 >>


z Michałem Minorem - sobota, 25.11, godz. 11.00
______________________
O Bielskiej Jesieni 2017 
w TVP Kultura:
piątek (24.11) o 19.35 >>
_______________________

English version

Wolontariat >>

>>

Propaganda, ideologia i animacja z perspektywy V4
____________________________

Wystawa plakatów propagandowych
Kraków, Dom Polonii (21-30.11.2017)

>>

Klubokawiarnia Aquarium
9 listopada - 31 grudnia
______________________

Wykład Anki Ptaszkowskiej
piątek, 15 grudnia, 18.00

English version

>>

Fotorelacje na Google Open Gallery  >>

>>

   Znajdź nas
   na Facebooku

 

   #galeriabielska 

>>