Centralnym elementem wystawy jest wideoinstalacja „Archiwum wahań” Weroniki Zalewskiej. Artystka sięga w niej po konwencję teleturnieju, przekształcając ją w narzędzie analizy współczesnych sposobów rozpoznawania, oceniania i porządkowania wiedzy. Format kojarzony z lekką rozrywką odsłania tu swoje mniej oczywiste oblicze – mechanizm, który przez lata kształtował masową wyobraźnię, narzucając wiarę w jednoznaczne odpowiedzi, jasne kryteria i natychmiastową ocenę.
Projekt jest mocno osadzony w polskim doświadczeniu transformacji ustrojowej lat 90. i 2000., kiedy wchodzenie do systemu wolnorynkowego wiązało się z gwałtownym przyswajaniem zachodnich modeli wiedzy, kompetencji i sukcesu. Teleturniej, jedno z najpopularniejszych mediów tamtych lat, staje się w instalacji Weroniki Zalewskiej symbolem tamtej modernizacji: aspiracji, by „dogonić Zachód”, często kosztem własnych, lokalnych tradycji pamięci i międzypokoleniowej wymiany. Praca pokazuje, jak łatwo „gotowa przyszłość” – kapitalizm, wolny rynek i kultura masowa – została przyjęta niemal bez negocjacji i bez zadawania pytań o jej konsekwencje. Inspiracją do projektu stały się także wspomnienia artystki z czasów dorastania – długie wspólne oglądanie telewizji z babcią, które odwracało tradycyjne kierunki przekazywania wiedzy.
Wystawa zestawia trzy porządki: teleturniejowy model wiedzy oparty na jednoznaczności, pamięć relacyjną – bardziej miękką, ucieleśnioną i trudną do sformatowania – oraz materialność obrazu, który w pewnym momencie ujawnia swoje własne ograniczenia. Ten ostatni wątek podkreśla analogowa interwencja Mili Nowackiej. Poprzez sprzężenia zwrotne i zakłócenia obnaża ona kruchość medium i zwraca uwagę na techniczną stronę produkcji wiedzy, zwykle niewidoczną dla odbiorcy.
„Archiwum wahań” powstaje w czasie, gdy współczesne, oparte na natychmiastowości i nadmiarze informacji sposoby poznawania świata coraz wyraźniej ujawniają swoje limity. Weronika Zalewska proponuje odmienną perspektywę poznawczą, w której tytułowe wahanie staje się gestem sprzeciwu i odpowiedzialności. Wystawa zaprasza do wejścia w szczeliny pozornych systemów wiedzy i przyjrzenia się temu, co pozostaje niedomknięte.
Archiwum wahań. Polska premiera Pawilonu Polskiego z Malta Biennale 2026
Wernisaż: 14 sierpnia 2026, godz.: 18:00
Czas trwania wystawy: 14 sierpnia – 25 października 2026
Miejsce: Galeria Bielska BWA, ul. 3 Maja 11
Artystka: Weronika Zalewska
Kuratorka: Ada Piekarska
Współpraca przy realizacji wideo: Mila Nowacka (animacje), Szymon Gąsiorek (dźwięk)
Wystawa została po raz pierwszy zaprezentowana w Pawilonie Polskim na Malta Biennale 2026 organizowanym przez Instytut Adama Mickiewicza we współpracy z Galerią Bielską BWA. Projekt współfinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej oraz Miasta Bielska-Białej – Polskiej Stolicy Kultury 2026.
Weronika Zalewska – artystka, badaczka i poetka. Ukończyła Sztukę Mediów na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz Autonomiczne Formowanie na Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Gandawie; studiowała także art praxis na Dutch Art Institute. Tworzy sztukę wideo na przecięciu dokumentu i fikcji spekulatywnej, pracując z tematami m.in. transformacji społeczno-ekonomicznych i ich wpływu na wytwarzanie narracji czy relacji. Jej prace były pokazywane m.in. w Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki, BWA Wrocław, Galerii Bielskiej BWA czy na Biennale Performansu w Wilnie.
Ada Piekarska – kuratorka i autorka tekstów o sztuce. Obecnie kieruje zespołem programowym Galerii Bielskiej BWA w Bielsku-Białej. Jej praktyka kuratorska koncentruje się na pozaartystycznych funkcjach sztuki współczesnej, szczególnie na jej związkach z logiką władzy oraz możliwościach przeformułowywania społecznych wyobrażeń. Jest kuratorką Biennale Malarstwa Bielska Jesień – jednego z najważniejszych konkursów artystycznych w Polsce. W 2024 roku otrzymała Nagrodę Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy.
